Geschiedenis

Landgoed 's-Gravenweg

(artikel uit  ons Bloemendaal, 20e jaargang, nummer 2, zomer 1996)

De boerderij 's Gravenweg aan de Vogelenzangseweg is gedurende meer dan twee eeuwen het eigendom geweest van de familie Verdegaal. Een  jaar geleden is hij in andere handen over gegaan: een goede aanleiding om de geschiedenis van de boerderij en de familie Verdegaal op te tekenen.

Op een wit houten hek aan de westzijde van de Vogelenzangseweg staat in zwarte letters  'Hoeve 's Gravenweg geschilderd. Dit hek geeft toegang tot de oprit naar de boerderij met die naam. Een naam die herinnert aan de weg, des-Graven-weg, die in het verleden de toegangsweg was naar "De Vogelsanck', het jachthuis van de Graven van Holland. Op een oude kaart in het Caerboeck van landmeter Daniel Ockerse 'Van de landen in de Vogele-Sangh'(1599)  staat de 's Gravenwech heel duidelijk aangegeven. Op deze kaart is het tracé van de weg echter zuidelijker gelegen, ten zuiden zelfs van café 'Rusthoek'. In westelijke richting kwam de oude  's Gravenweg ter hoogte van de huidige hoofdsloot uit op een noord-zuid verbinding. Deze noord-zuidweg voerde in zuidelijke richting naar het Huis te Vogelenzang, het vroegere Jachthuis van Floris V, en in noordelijke richting, achter de boerderij om, naar omliggende naar Aerdenhout en Overveen. Die weg kende men als de Eerste Doodweg. Op de kaart van Ockerse werd de huidige boerderijk nog aanduid als 'werf'. Het complex bestond uit een zogeheten langhuis met aan de noordzijde een tweede gebouw, waarschijnlijk een melk of zomerhuis. Op deze oude kaart zijn ook namen van eigenaars of pachters te vinden  van verschillende landerijen rondom de boerderij. De boerderij zelf was eigendom van "Het gasthuis" (het St. Elizabeth Gasthuis te Haarlem). Op de kaart staan tevens de precieze afmetingen van de landerijen aangegeven die later bij de boerderijk zijn gevoegd (1e 1417 Roe, 95 voet, 2e 1763 Roe, 19 voet,  3e 1158 Roe 75 voet, 4e 740 Roe 75 voet, 5e 685 Roe 89 voet). De weilanden ten oosten van de boerderij, langs de Vogelenzangseweg, behoorden volgens deze kaart toe aan andere eigenaars.

GESCHIEDENIS

In 1383 schonk Graaf Albrecht van Beieren, Graaf van Holland en Zeeland, de gronden als leengoed aan de Heer van Brederode, als dank voor bewezen diensten. Hiermede kregen de heren van Brederode het 'heerlijk' recht over "De Vogele-sangh", zij behielden dit tot 1722. Toen kocht het Hof van Haarlem de Heerlijkheid Aelbrechtsberg, Tetterode en de Vogelsangh voor 30.000 gulden uit de erfenis van de laatste heer van Brederode-Wolferd die in 1679 zonder nakomelingen was overleden. In de 18e eeuw bezat het St. Elisabeth Gasthuis in Haarlem nog veel land in Vogelenzang. In 1762 kochten drie in de Zilk wonende boeren, te weten Simon Corneliszn Verdegaal, Thomas Langeveld en Hendrik Meijer grote percelen Vogelenzangse grond van de Regenten van het Gasthuis. Simon Corn. Verdegaal kwam voor 6.600 gulden in het bezit van de landerijen en de boerderij   's Gravenweg die dan overigens nog 's Gravenmade, dat is weilanden van Graven , heet. Simon Verdegaal zelf bleef in de Zilk wonen en zijn zoon Hendrik (geboren 1737 in de Zilk) werd de eerste Verdegaal op deze boerderij. Een dochter van Simon, Grietje Verdegaal, gehuwd met Cornelis Pieterszn Heemskerk, ging op een andere Vogelenzangse boerderij wonen die haar vader al in 1751 had gekocht van de eigenaar van het Huis te Vogelenzang, Jan Marcelis. Deze boerderij was gelegen tegenover het Huis te Vogelenzang aan de Tweede Doodweg, de huidige nrs. 24-26-28

 

DE FAMILIE VERDEGAAL

De al eerder genoemde Hendrik Verdegaal trouwde in 1762 met Ermpje van der voort. Het echtpaar kreeg 11 kinderen. Hun zoon Wilhelmus Verdegaal, geboren in 1778, volgde rond 1795 zijn vader op en huwde in 1808 Maria Marijtje Bergman. Zij kregen zes kinderen, waarvan de oudste, Petrus, uit Vogelenzang vertrok om zich in Lisse op een boerderij in de Poeleway te vestigen. Een andere zoon, Hendrikus bleef op 's Gravenweg. Hij huwde in 1837 met een Vogelenzangse boerdendochter, Catharina van der Hulst, maar hun huwelijk bleef kinderloos. Door een erfenis kwamen zij in 1846 in het bezit van de boerderij "De Koekoek", gelegen in het Koekoeksduin, thans onder deel van het terrein van de Gem. Waterleiding bedrijven. Op de plek waar eens de boerderij stond, staat nu een bedrijfsgebouw van de Waterleiding. Het ging dit echtpaar maatschappelijk goed, waarvan ook de pastoor, Mgr. Borret, profiteerde. Hij wilde voor zijn parochianen een nieuwe kerk bouwen en ging daarvoor op bedeltocht langs de bemiddelde inwoners van Vogelenzang. zo klopte hij ook bij de Verdegaals aan en niet tevergeefs! Het echtpaar nam de kosten van de kerktoren, inclusief de klok, voor hun rekening, een bedrag geschat op circa 20.000 gulden, in die tijd een vermogen waarvan men zou kunnen gaan rentenieren. De toren werd gebouwd  en alleen de klok moest nog komen. Door de architect van de kerk, Molkenboer uit Leiden, werd de pastoor opmerkzaam gemaakt op een Hemony-klok die in de Hogewoerdpoort te Leiden hing en te koop was. De klok verhuisde naar Vogelenzang en ontving de naam van haar milde geeftster Catharina . Nog steeds werd de klok ieder jaar op haar naamdag 25 november een half uur geluid.

REDDINGSPOGING

in 1943 werd deze klok door de Duitsers gevorderd, uit de toren verwijderd en naar Duitsland afgevoerd Athans zo dacht men, want wie schetst de verbazing van de pastoor vlak na de oorlog de tip kreeg dat er in de omgeving van Heiligerlee nog vele opgeslagen klokken lagen. De pastoor Th. v.d. Eem, organiseerde een reddingspoging zo vlak na de oorlog  een hachelijke onderneming omdat er praktisch geen vervoer meer was. Met een auto die de plaatselijke brandstoffenhandelaar had weten te verbergen ging men op stap en bereikte men de bewuste plek. De Catharina klok kon onbeschadigd mee terug genomen worden  naar Vogelenzang. De eveneens weggevoerde Angelusklok werd helaas niet aangetroffen. Er was grote vreugde in het dorp toen de klok op de vrachtauto de kerk werd binnengereden. Na het overlijden van Hendrikus, "Hem" Verdegaal in 1865 bleef zijn weduwe Catharina nog enige tijd op de boerderij wonen rond 1873 verkocht zij boerderij "De Koekoek" aan haar neef Arie van der Hulst voor 16.000 gulden op 's Gravenweg kwam een andere neef Rutgerus Verdegaal, zoon  van  haar zwager Petrus die zoals wij zagen  naar Lisse verhuisd was. Door de komst van haar neef was een langer verblijf op de boerderij van de weduwe niet meer nodig en zij verhuisde naar een villa vlak bij het dorp. Vanuit de ramen van haar villa 'Cornelia' aan de Vogelenzangseweg had zij een goed uitzicht op de de door haar en haar man geschonken kerktoren. Zij stierf in 1883.

BLOEMBOLLENTEELT

Het gezin van Rutgerus die met Hendrika Dijkzeul was gehuwd telde negen kinderen. Rutgerus speelde een belangrijke rol in het parochieleven. Zo werd hij onder meer ?meester van de parochie. Zijn oudste zoon Hendrikus werd priester. Een andere zoon, Johannes (geb. 1875). Werd zijn opvolger op de boerderij. Deze Johannes huwde Adriana (Jaantje) van der Hulst die bij de geboorte van het zesde kind overlijdt, evenals de baby. Daar een boer met vijf minderjarige kinderen moeilijk alleen kon blijven  huwde Johannes voor de tweede maal nu met Cornelia Maria Oostdam, geboren te Noordwijkerhout. Uit dit huwelijk werden nog eens vijf kinderen geboren. In de moeilijke jaren na het overlijden van zijn vrouw was johannes geholpen door zijn Ooms Piet en Dirk Verdegaal. Deze broers hadden het boerenleven verruild voor de bloembollenteelt. De successen die de ooms hiermee behaalden waren voor de opgroeiende zonen van Johannes uitdaging ook over te stappen naar de bloembollenteelt. Wel bleven zij helpen op de boerderij, maar een gedeelte van de weilanden werd omgeploegd tot bollenland. Hiermee sloegen Arie, Hein en Ruth duidelijk een andedere richting in. Een bewijs is de nieuwe bollenschuur achter op het erf van de boerderij Vader Johannes werd ziek en overleed op Oudejaarsdag 1931. Moeder Cornelia bleef met vijf jonge kinderen achter en de broers uit het eerste huwelijk blijven haar assisteren met het boerenwerk. Toch ging de een na de ander door huwelijk de boerderij verlaten. Arie ging wonen in het huis aan de Vogelenzangseweg waar zijn oom Piet had gewoond. Ruth kwam enige jaren na zijn huwelijk naast zijn broer te wonen in het huis van zijn kort tevoren overleden Oom Dirk Verdegaal , 'Casa  Anommea'. Broer Hem liet na zijn huwelijk een nieuw huis met een bollenschuur bouwen vlak naast zijn beide broers. Na deze uittocht bleven alleen de broers Piet en Henk nog op de boerderij bij de weduwe Cornelia Verdegaal-van Oostdam die in 1954 overleed. Hen, Hendrikcus Verdegaal (geb. 1915), was gehuwd met Maria Smit uit Vogelenzang en Piet, Petrus Verdegaal (geb. 1923), met Cornelia van Haaster uit de Zilk. Beide echtparen woonden op 's Gravenweg, het ene gezin in de boerderij zelf en het ander in het zomerhuis.

VERANDERINGEN

Met het klimmen der jaren voelen beide broers dat zij de grote boerderij met circa 35 ha. land, 75 koeien en 25 stuks jong vee, niet lang meer zullen kunnen beheren. Geopperde plannen voor de aanleg van een golfterrein langs de binnenduinrandweg zou een mogelijke oplossing kunnen betekenen. Maar de Provinciale overheid wijst deze plannen af en de broers blijven achter met hun probleem. De oplossing komt toch nog onverwacht. Een nichtje van de broers, dochter van  een zuster, is gehuwd met Herman van der Peet die een paardenboerderij in de Haarlemmermeer drijft. Deze Herman kreeg de kans om de boerderij van de ooms van zijn vrouw over te nemen en zo gebeurt het in april 1994 de boerderij in andere handen overgaat. De broers Piet en Henk gaan in het dorp wonen, aan meer dan twee eeuwen Verdegaals op 's Gravenweg  is een einde gekomen. Dat is even wennen in Vogelenzang, maar inmiddels aangebrachte veranderingen op de boerderij worden door velen toegejuicht en men hoopt van harte dat 's Gravenweg tot in de lengte van jaren zal blijven bestaan